آیا مدیران ما نقد پذیرند ؟

بیست و یکمین نمایشگاه مطبوعات و خبرگزاری ها از شانزدهم تا بیست و دوم آبان ماه سال جاری در محل مصلای تهران با شعار « نقد منصفانه و پاسخ مسئولانه » برگزار شد . دکتر نوربخش مدیرعامل سازمان تامین اجتماعی طی دیدار از نمایشگاه مطبوعات اظهار داشتند : « نقد سازنده می تواند منجر به رفع اشکالات در تمامی زمینه ها شود و در سازمان تامین اجتماعی از این موضوع استقبال می کنیم.» عبارات محصور در گیومه انگیزه ای برای نگارش این نوشتار شد .

لغت نامۀ دهخدا نقد کردن را به خوب و بد کلامی را آشکار ساختن و جدا کردن سره از ناسره معنی کرده است و فرهنگ معین آن را مترادف با مطرح کردن قدرت و ضعف یک اثر می داند . در فرهنگ های واژگان دیگر نیز نقد با شناختن محاسن و معایب ، یا بهین چیزی را برگزیدن ، هم معنی شده است .

برای ارائۀ یک تعریف آکادمیک تر می توان گفت نقد عبارت است از بررسی آگاهانه و روشمند هرگونه رویکرد و پدیدار انسانی ، اجتماعی که به منظور صراحت بخشیدن به نقاط ضعف و قدرت این پدیده ها انجام می شود .

در واقع هدف از نقد در یک جامعه یا سازمان حرکت از وضعیت موجود به سمت وضعیت مطلوب است و روشن است که نقاد در اولین گام باید شناخت درستی از واقعیت های جاری و همچنین مقصدها و هدفهای مطلوب قابل وصول داشته باشد تا بتواند با مقایسه این دو ،کمبودها و مشکلات را تبیین و در نهایت فرآیند رشد را تسریع کند .

انتقاد یکی از شیوه های کارآمد مدیریتی محسوب شده و می تواند به مثابۀ مشاوره ای باشد که مدیران به طور رایگان و از طریق افراد تحت مسئولیت خود در سازمان های مربوطه از آن برخوردار شوند .

اما آیا مدیران و مسئولان ما نقد پذیرند و نیازی به این مشاورۀ رایگان احساس می کنند و آیا می توان از مدیران انتقاد کرد و در انتظار هزینه های بعدی آن نبود ؟

پاسخ این سؤالات را همه می دانیم . در جامعه و به تبع آن در مسئولان سازمان های دولتی و غیر دولتی فرهنگ نقدپذیری نهادینه نشده است . نکته قابل توجه اینکه فردی که در شرایط عادی از توسعۀ فضای نقد صحبت می کند، هنگامی که مسئولیتی بر عهده می گیرد و بر جایگاهی تکیه می کند ، نقد گریز می شود و از مشاوره رایگان نه تنها چشم می پوشد بلکه آن را به نوعی ، جسارت به خود تلقی می کند.

در حالی که تفکر انتقادی یکی از عوامل اصلی زمینه ساز توسعه شناخته می شود و بر این پایه استوار است که ما همه چیز را نمی دانیم و همیشه آنچه که نزد ما است، لزوماً بهترین نیست .

در آموزه های دینی ما نیز ذکر معایب و محاسن ، هنگامی که در جهت رشد و کمال باشد، همواره به عنوان یک ارزش مطرح می شود . پیامبر اکرم (ص) جملۀ معروفی دارند به این مضمون که « مؤمن آینۀ مؤمن است .» طبیعتا آینه عیب و نقص ها را به بهترین شکل منعکس می کند و آن که در آینه می نگرد به رفع کاستی هایش همت می گمارد .

امام علی (ع) نیز در قسمتی ازخطبۀ 216 نهج البلاغه که با جملۀ معروف ایشان با مضمون «لاتخالطونی باالمصانعه » همراه است می فرماید : «با من با ظاهرآرایی آمیزش مدارید و شنیدن حق را بر من سنگین مپندارید، و نخواهم مرا بزرگ انگارید، چه آن کس که شنیدن سخن حق بر او گران افتد ، کار به حق و عدالت بر او دشوارتر است .»

مقام معظم رهبری نیز بارها در سخنان شان بر لزوم نقدپذیری مسئولان تاکید کرده اند . به عنوان مثال در صحبت های ایشان در دیدار جمعی از اساتید دانشگاه ها که در تاریخ دوم شهریور 1390 ایراد شده ، می فرمایند : «مسئولان حضور در میان مجامع دانشگاهی را بپذیرند، انتقاد دلسوزانه را بپذیرند، انسان واقعا از این نظرات استفاده می کند ، مسئولان از این کار ابا نداشته باشند . انتقاد عالمانه را، انتقاد سازنده را بپذیرند. هر کسی یک حرف انتقادی زد ، فورا نگوییم او با نظام مخالف است ، او چنین است، نه خیلی از نظرات انتقادی گزنده از روی دلسوزی است . »

البته ذکر این نکته ضروری است نقد صحیح باید عالمانه و صادقانه و آینه وار باشد و آینه وار بودن این است که اول عیب به صاحب عیب گفته شود و فورا روی خروجی خبرگزاری ها نرود!

در دنیای امروز تفکر انتقادی یکی از پایه های پیشرفت و سازندگی است .کارل پوپر یکی از نظریه پردازان تاثیر گذار غربی معتقد است در سیاست و جامعه راه رشد و توسعه در آزادی انتقاد و عرضه پیشنهادها و ارائۀ راه حل ها است . از دیدگاه وی نقادی روش مهمی است که به کمک آن می توان تصمیمات کلی و کلان اجتماعی را قبل از اجرا بهبود بخشید و اصلاح کرد .

اما متاسفانه ما در حال حاضر دچار پدیدۀ سکوت سازمانی یا Organization silence شده ایم ، با توجه به نوع انگیزه کارکنان ، سکوت سازمانی به سه علت کناره گیری و تسلیم بودن ، ایجاد حالت تدافعی و حمایت از خویش و یا با انگیزۀ دوستی و حمایت از مسئولان به وجود می آید که در هر سه شکل پیامدهای منفی آن در نهایت متوجه سازمان می شود .

کاهش توانایی سازمان برای شناسایی و اصلاح اشتباهات ، تضعیف تعهد سازمانی ، بی اعتمادی کارمندان ، کاهش انگیزش کارکنان ، افزایش نارضایتی ، محدود و کانالیزه شدن اطلاعات مدیران و تصمیم گیران و کاهش اثربخشی تصمیم گیری های کلان را می توان از محصولات اجتناب ناپذیر سکوت سازمانی دانست .

هر ساله شاهد برگزاری جشنواره ها و همایش های فراوان و با عنوان های گوناگون در کشورمان هستیم. جشنواره هایی که در آن به نویسندگان، شعرا ، هنرمندان ، ،پژوهشگران ، کار آفرینان و دیگر فعالان اجتماعی حوزه های مختلف جوایزی اهدا می شود .آیا روزی فرا می رسد که مدیران و مسئولان ما جشنواره ای برگزار کنند و طی آن به افرادی که بهترین و قوی ترین انتقادات را از عملکرد سازمان تحت مسئولیت شان کرده اند، جایزه بدهند ؟

انتقاداتی که توانسته کاستی ها را شفاف تر بنمایاند و تصمیم گیری ها را به مسیر صحیح آورده و کارکردها را بهبود ببخشد .آیا ما می توانیم پایه گذار جایزۀ بهترین انتقاد باشیم ؟

انعکاس در سایت سازمان تامین اجتماعی به آدرس :

http://www.tamin.ir/News/Item/22131/2/22131.html

مهرمانا Mehrmana...